Vật tư nhà máy điện tử: chia danh mục theo khu vực, không chia theo nhà cung cấp

Vật tư nhà máy điện tử chia theo bốn khu vực: khu chống tĩnh điện, khu phòng sạch, khu hàn và sửa mạch, khu đóng gói. Mỗi khu có yêu cầu riêng và không dùng chung vật tư được. Nhóm chống tĩnh điện là nhóm khắt khe nhất vì phải đo được điện trở, không chỉ nhìn nhãn.

Nhà máy điện tử tiêu hao vật tư theo mấy khu vực?

Nhà máy lắp ráp điện tử tiêu hao vật tư theo bốn khu vực: chống tĩnh điện, phòng sạch, hàn và sửa mạch, đóng gói và bảo quản. Mỗi khu đo vật tư bằng một chỉ tiêu khác nhau. Vì vậy danh mục nên chia theo khu, không chia theo nhà cung cấp hay theo mã kế toán.

Phần lớn danh mục vật tư nhà máy điện tử hiện nay lại chia theo người bán. Găng nằm ở nhà cung cấp bảo hộ, thảm ở đơn vị thi công, chì hàn ở đại lý linh kiện. Không ai thấy khu chống tĩnh điện đang tiêu gì và đo gì.

Nguyên tắc đầu tiên: vật tư khu này không mang sang khu kia, kể cả khi trông giống nhau. Găng đạt điện trở ở bàn hàn có thể sinh hạt quá mức cho phòng sạch. Màu sắc và tên gọi không nói được điều đó.

Bảng dưới đây gom vật tư nhà máy điện tử theo bốn khu, kèm chỉ tiêu phải kiểm và tần suất kiểm hoặc thay.

BẢNG 1. DANH MỤC VẬT TƯ TIÊU HAO NHÀ MÁY ĐIỆN TỬ THEO KHU VỰC

Khu vực	Nhóm vật tư	Món cụ thể	Chỉ tiêu phải kiểm	Tần suất kiểm hoặc thay
Chống tĩnh điện	Vật tư người	Vòng đeo cổ tay có dây, dây tiếp địa	Điện trở toàn hệ thống người và dây	Mỗi ca, tại máy kiểm ở cửa vào
Chống tĩnh điện	Vật tư người	Găng chống tĩnh điện, bao ngón	Điện trở bề mặt, tình trạng rách	Theo ca, thay khi rách hoặc bẩn
Chống tĩnh điện	Vật tư người	Giày hoặc gót dẫn điện, áo choàng	Điện trở hệ người, giày và sàn	Mỗi ca với giày, định kỳ với áo
Chống tĩnh điện	Vật tư mặt bằng	Thảm bàn, thảm sàn, dây nối đất	Điện trở bề mặt và điện trở xuống đất	Định kỳ theo kế hoạch kiểm tra tuân thủ
Chống tĩnh điện	Vật tư chứa đựng	Khay linh kiện, túi chắn tĩnh điện, hộp	Loại túi đúng chức năng, tình trạng rách	Mỗi lô nhận, và khi tái sử dụng
Phòng sạch	Bảo hộ	Găng phòng sạch, mũ trùm, khẩu trang, áo liền quần	Cấp phòng sạch tương ứng, quy cách đóng gói	Theo ca, dùng một lần với phần lớn hạng mục
Phòng sạch	Làm sạch	Khăn lau không xơ, giấy phòng sạch, cồn isopropyl	Mức sinh hạt, độ tinh khiết dung môi	Theo định mức khu vực
Phòng sạch	Vật tư ghi chép	Giấy và bút dùng được trong phòng sạch	Không sinh hạt, chịu được lau cồn	Theo định mức
Hàn và sửa mạch	Vật liệu hàn	Chì hàn hoặc hợp kim không chì, kem hàn, nhựa thông	Thành phần hợp kim, hạn dùng của kem hàn	Theo lô và theo hạn
Hàn và sửa mạch	Dụng cụ tiêu hao	Đầu mỏ hàn, dây hút thiếc, bông lau đầu mỏ	Tình trạng lớp phủ đầu mỏ	Thay theo giờ sử dụng
Hàn và sửa mạch	Hút khói	Phin lọc của thiết bị hút khói hàn	Chênh áp qua phin hoặc theo giờ chạy	Theo lịch của thiết bị
Đóng gói và bảo quản	Chống ẩm và chống tĩnh điện	Túi chắn ẩm, hạt hút ẩm, thẻ chỉ thị độ ẩm	Mức chỉ thị trên thẻ, độ kín mối hàn túi	Mỗi lô đóng gói
Đóng gói và bảo quản	Vật tư chung	Băng keo chống tĩnh điện, xốp chèn, khay vận chuyển	Loại vật liệu đúng yêu cầu khách hàng	Theo lô

Nguồn: tổng hợp của BAMBUMRO theo IEC 61340-5-1 và ISO 14644-1; tần suất là mức tham chiếu, nhà máy điều chỉnh theo kế hoạch tuân thủ của mình.

[CẦN XÁC MINH: mức tiêu hao theo đầu người theo ca cho găng và khăn lau. Nguồn nên tra: dữ liệu xuất kho 12 tháng của chính nhà máy.]

Cách chia danh mục theo khu vực dùng được cho ngành khác với danh mục hoàn toàn khác, ví dụ ở bài vật tư tiêu hao nhà máy dệt may. Ở đó trục chia là công đoạn, còn ở đây là mức nhạy cảm của linh kiện.

Nhóm chống tĩnh điện gồm những gì và đo bằng chỉ số nào?

Vật tư chống tĩnh điện ESD gồm ba nhóm: vật tư trên người, vật tư mặt bằng và vật tư chứa đựng. Cả ba được đánh giá bằng một chỉ số chung là điện trở, đo bằng đồng hồ chuyên dụng. Màu sắc, nhãn in hay chữ ESD trên bao bì không thay được phép đo đó.

Vật tư người gồm găng, bao ngón, vòng đeo cổ tay chống tĩnh điện, giày hoặc gót dẫn điện, áo choàng.

Vật tư mặt bằng gồm thảm bàn, thảm sàn, dây tiếp địa và ghế. Nhóm này ít thay nên hay bị quên đo lại.

Vật tư chứa đựng gồm khay, hộp linh kiện và túi chắn tĩnh điện. Luồng luân chuyển giữa các chuyền nên dùng thùng nhựa chống tĩnh điện thay cho thùng nhựa thường.

BẢNG 2. NGƯỠNG ĐIỆN TRỞ THƯỜNG ĐƯỢC DẪN THEO IEC/EN 61340-5-1

Hạng mục	Ngưỡng thường được dẫn	Ghi chú
Hệ thống vòng đeo cổ tay, gồm cả người và dây	Nhỏ hơn 3,5 x 10⁷ ohm	Kiểm mỗi ca tại máy kiểm
Mặt bàn làm việc, điện trở xuống đất	Nhỏ hơn 1,0 x 10⁹ ohm	Kiểm định kỳ theo kế hoạch tuân thủ

Nguồn: các ngưỡng trên dẫn theo tài liệu hướng dẫn EN 61340-5-1 của RTWork ESD.

[CẦN XÁC MINH: các ngưỡng còn lại của IEC/EN 61340-5-1 gồm hệ người, giày và sàn; điện trở sàn; áo choàng chống tĩnh điện; và mức điện áp thân người tối đa. Nguồn nên tra: bản gốc IEC 61340-5-1 và bản ANSI/ESD S20.20 nếu khách hàng yêu cầu hệ Mỹ.]

Nếu khách hàng là hãng Mỹ, chương trình kiểm soát tĩnh điện có thể phải viết theo ANSI/ESD S20.20. Hồ sơ phải ghi đúng hệ khách yêu cầu.

Vì sao vật tư chống tĩnh điện phải kiểm định kỳ?

Vật tư chống tĩnh điện phải kiểm định kỳ vì lớp dẫn điện suy giảm theo thời gian. Mài mòn, hoá chất lau và bụi bám đều làm điện trở tăng dần. Vật tư vẫn trông như mới trong khi đã vượt ngưỡng, và chỉ phép đo mới phát hiện được.

Vòng đeo cổ tay là hạng mục hỏng thường xuyên nhất. Dây bị gấp liên tục, lõi bên trong gãy trong khi vỏ ngoài vẫn nguyên. Cách quản là đặt máy kiểm vòng đeo tay tại cửa vào, mỗi người kiểm khi vào ca, kết quả ghi theo người và theo ca. Hồ sơ đó cũng là thứ đầu tiên khách hàng hỏi khi đánh giá.

Phần tiếp địa của hệ chống tĩnh điện gắn với hệ điện của nhà xưởng, và phần đó nằm ở bài thiết bị điện công nghiệp nhà xưởng. Thảm đạt mà điểm nối đất không đạt thì cả hệ vẫn không đạt.

Vật tư chống tĩnh điện là nhóm mà nhãn mác gần như không có giá trị chứng minh. Hai chiếc thảm trông giống hệt nhau có thể chênh nhau vài bậc điện trở, và không ai phát hiện được nếu không đo. Chúng tôi nói thẳng: nếu nhà máy chưa có đồng hồ đo điện trở bề mặt và chưa có lịch kiểm, thì việc đổi nhà cung cấp cho nhóm này không có ý nghĩa, vì không có cách nào biết hàng mới tốt hơn hay xấu hơn hàng cũ. Mua thiết bị đo trước, đổi nhà cung cấp sau.

Vì sao lau thảm bằng cồn thường xuyên làm thảm mất tính dẫn sớm hơn hạn?

Cồn nồng độ cao làm khô bề mặt và làm suy giảm lớp dẫn của một số loại thảm. Sau nhiều lần lau, điện trở tăng dần và vượt ngưỡng sớm hơn tuổi thọ công bố. Thói quen này phổ biến vì cồn isopropyl có sẵn ở mọi bàn hàn. Nên dùng dung dịch lau chuyên cho bề mặt chống tĩnh điện, và đo lại sau mỗi kỳ tổng vệ sinh.

Vật tư phòng sạch chọn theo cấp nào?

Vật tư phòng sạch nhà máy chọn theo cấp phòng sạch theo ISO 14644-1. Cấp phòng quyết định loại găng, khăn lau, giấy và bút được mang vào. Cùng một nhà máy có thể có nhiều cấp khác nhau, nên một danh mục chung cho mọi phòng là danh mục sai.

[CẦN XÁC MINH: cấp phòng sạch mà từng khu vực trong nhà máy phải đạt. Nguồn nên tra: hồ sơ thiết kế phòng sạch được duyệt và yêu cầu của khách hàng, theo ISO 14644-1.]

Găng tay phòng sạch khác găng y tế ở hai chỗ: khâu đóng gói trong môi trường kiểm soát, và mức hạt sinh ra khi đeo. Hai chiếc găng nitrile cùng màu, cùng độ dày có thể khác hẳn nhau ở chỉ tiêu này.

Cảnh báo có chi phí nằm ở những món rất nhỏ. Khăn giấy thường mang vào phòng sạch làm tăng đếm hạt và làm hỏng kết quả đánh giá. Giấy và bút văn phòng cũng vậy.

Thiết bị đặt trong phòng sạch vẫn phải đạt cấp bảo vệ vỏ theo thiết kế, và cách đọc cấp đó nằm ở bài bảng tra cấp bảo vệ IP.

Khu hàn và sửa mạch tiêu hao những gì?

Khu hàn và sửa mạch tiêu hao chì hàn hoặc hợp kim hàn không chì, kem hàn, nhựa thông, dây hút thiếc, đầu mỏ hàn và bông lau đầu mỏ. Ngoài ra còn phin lọc của thiết bị hút khói hàn. Chì hàn và kem hàn quản theo lô và hạn dùng, không quản theo số lượng.

Kem hàn quá hạn vẫn in được lên bo mạch, nhưng mối hàn sau đó không đáng tin. Kho cần quản kem hàn theo lô, hết hạn trước xuất trước.

Đầu mỏ hàn là món tiêu hao nhanh và hay bị dùng quá tuổi. Lớp phủ hỏng thì mối hàn xấu dần, và lỗi thường bị đổ cho tay nghề. Khi khách hàng yêu cầu tay nghề hàn theo bộ tiêu chuẩn IPC, tình trạng đầu mỏ là thứ bị soi đầu tiên.

Hút khói hàn là thiết bị, còn phin lọc của nó là vật tư tiêu hao có lịch thay. Phin bão hoà thì máy vẫn chạy nhưng khói không còn được giữ.

Nhà máy điện tử thường có xưởng cơ khí phụ trợ làm đồ gá, và danh mục chín nhóm của xưởng đó nằm ở bài vật tư cơ khí chính xác. Hai danh mục nên tách nhau.

Danh mục vật tư nhà máy điện tử gom về ít đầu mối được không?

Gom vật tư nhà máy điện tử về ít đầu mối được với nhóm bảo hộ, làm sạch, đóng gói và tiêu hao chung. Cần cân nhắc với nhóm có yêu cầu chứng nhận theo khách hàng, ví dụ vật tư tiếp xúc trực tiếp linh kiện. Nhóm đó gom đầu mối được nhưng không được đổi hãng tuỳ tiện.

Bốn khu vực mua từ bốn nhóm nhà cung cấp tạo ra bốn dòng chứng từ cho cùng một nhà máy, và cách gộp lại được mô tả ở trang mua vật tư MRO một đầu mối. Gộp đầu mối không có nghĩa là đổi sản phẩm. Mã nào khách hàng đã duyệt thì giữ nguyên mã và nguyên hãng.

Nhóm nào gom trước, nhóm nào để sau?

Ở các nhà máy lắp ráp điện tử tại VSIP Bình Dương hay Long Thành, nên gom trước nhóm không cần khách duyệt lại: găng thường, khăn lau, băng keo, hạt hút ẩm. Nhóm chống tĩnh điện và phòng sạch đi sau. Bài này dừng ở cách chia vật tư nhà máy điện tử theo khu vực, còn các mã tiêu hao chung đang có sẵn thì nằm ở trang vật tư tiêu hao cho nhà xưởng.

BAMBUMRO là nhà phân phối vật tư MRO tại khu vực Đông Nam Bộ – Việt Nam, đại lý chính thức của Osborn và Loctite, phục vụ các nhà máy FDI trong ngành dệt may, cơ khí chính xác và điện tử.

 

Câu hỏi thường gặp

Găng chống tĩnh điện và găng phòng sạch có phải là một không?

Không. Găng chống tĩnh điện được đánh giá theo điện trở bề mặt, mục tiêu là dẫn điện tích xuống đất. Găng phòng sạch được đánh giá theo mức sinh hạt và cách đóng gói, mục tiêu là không thải hạt vào môi trường. Một số dòng đạt cả hai, nhưng phải có tài liệu ghi rõ cả hai chỉ tiêu, không suy ra từ tên gọi hay từ màu găng.

Vòng đeo cổ tay chống tĩnh điện phải kiểm bao lâu một lần?

Kiểm mỗi ca, tại máy kiểm đặt ở cửa vào khu vực. Đây là hạng mục hỏng nhiều nhất vì dây bị gấp và gãy lõi bên trong trong khi vỏ ngoài vẫn nguyên. Kiểm bằng mắt không phát hiện được. Ghi lại kết quả theo người và theo ca, vì hồ sơ này thường là thứ đầu tiên khách hàng hỏi trong kỳ đánh giá.

Thảm chống tĩnh điện lau bằng gì thì đúng?

Dùng dung dịch lau chuyên cho bề mặt chống tĩnh điện, theo hướng dẫn của nhà sản xuất thảm. Lau bằng cồn nồng độ cao thường xuyên làm khô và làm suy giảm lớp dẫn của một số loại thảm, khiến điện trở tăng dần và vượt ngưỡng sớm hơn hạn. Sau mỗi kỳ tổng vệ sinh nên đo lại điện trở thay vì giả định thảm vẫn đạt.

Túi chống tĩnh điện màu hồng và túi màu bạc khác nhau thế nào?

Túi màu hồng thường là loại chống tích điện, giảm phát sinh điện tích khi ma sát, nhưng không chắn được trường điện từ bên ngoài. Túi màu bạc thường là loại chắn, có lớp kim loại tạo hiệu ứng lồng chắn. Linh kiện nhạy cảm cần loại chắn. Không dùng màu để kết luận, phải đọc mô tả chức năng trên tài liệu của lô hàng.