Hóa chất tẩy rửa công nghiệp: chọn theo pH và loại vết bẩn, không chọn theo mùi

Hóa chất tẩy rửa công nghiệp chọn theo hai thứ: pH của dung dịch và loại vết bẩn cần đánh. Chất kiềm đánh dầu mỡ và bồ hóng. Chất axit đánh cặn khoáng và gỉ. Chất trung tính dùng vệ sinh hằng ngày. Dung môi đánh keo và nhựa. Chọn sai pH thì hỏng bề mặt trước khi sạch.

Vết bẩn trong nhà máy chia thành mấy loại?

Bốn loại: dầu mỡ và bồ hóng, cặn khoáng và gỉ, bụi và bẩn thông thường, keo và nhựa dính. Mỗi loại có một dải pH đánh được và một dải pH gần như vô tác dụng. Chất axit đổ lên vệt dầu không làm sạch dầu. Chất kiềm đổ lên cặn vôi không làm tan cặn.

 BẢNG TRA HÓA CHẤT TẨY RỬA CÔNG NGHIỆP THEO pH

Nhóm hóa chất	pH dung dịch làm việc	Đánh được loại bẩn nào	Bề mặt KHÔNG được dùng	Khu vực điển hình trong nhà máy	Bảo hộ tối thiểu
Kiềm mạnh, gốc NaOH hoặc KOH	12 tới 14	Dầu mỡ bám lâu, bồ hóng, dầu cắt gọt cháy	Nhôm và hợp kim nhôm, kẽm, sơn cũ	Hầm dầu, bể tẩy dầu, sàn xưởng cơ khí	Găng chống hóa chất, kính kín, tạp dề
Kiềm nhẹ, gốc silicat hoặc cacbonat	8 tới 11	Dầu mỡ mới, bụi bám dầu, vết tay	Bề mặt gỗ chưa phủ, một số sơn gốc dầu	Sàn xưởng chung, thiết bị vỏ sơn tĩnh điện	Găng chống hóa chất, kính bảo hộ
Trung tính	6 tới 8	Bụi, bẩn thông thường, vết chân	Không có hạn chế đáng kể trên bề mặt cứng	Văn phòng xưởng, hành lang, khu thay đồ	Găng cao su thông thường
Axit nhẹ, gốc axit hữu cơ	3 tới 6	Cặn vôi mỏng, vết nước cứng	Đá tự nhiên, bê tông mài, vữa	Khu vệ sinh, tháp giải nhiệt	Găng chống hóa chất, kính kín
Axit mạnh, gốc HCl hoặc H3PO4	0 tới 2	Cặn vôi dày, gỉ sét, vệt xi măng	Bê tông, đá tự nhiên, bề mặt mạ, thép không gỉ nếu chứa clorua	Đường ống nước cứng, sàn sau thi công	Găng chống hóa chất, kính kín, mặt nạ có phin lọc
Dung môi gốc hydrocacbon	Không đo bằng pH	Keo, nhựa đường, mực in, dầu bảo quản	Nhựa ABS, cao su, sơn dung môi, một số joăng	Xưởng in, khu tháo máy, khu dán nhãn	Găng chống dung môi, bảo hộ hô hấp, khu thông gió
Chất tẩy enzym	6 tới 9	Protein, tinh bột, chất béo thực phẩm	Không dùng chung với chất khử trùng gốc clo	Nhà máy thực phẩm, căng tin, khu chế biến	Găng cao su, kính bảo hộ

Nguồn: phân nhóm theo pH phổ biến trong tài liệu kỹ thuật nhà sản xuất; nồng độ và thời gian tiếp xúc theo TDS, MSDS của từng mã.

Ghi chú quan trọng: pH trong bảng là pH của dung dịch đã pha ở nồng độ làm việc, không phải pH của sản phẩm đậm đặc trong can. Hai con số này khác nhau, và người pha thường nhầm.

Bài này dừng ở cách phân nhóm, còn các mã đang có sẵn theo từng nhóm nằm ở trang vệ sinh công nghiệp cho nhà xưởng.

Chất tẩy kiềm mạnh đánh được gì và phá hỏng gì?

Kiềm mạnh đánh dầu mỡ, mỡ bò, bồ hóng và dầu cắt gọt cũ. Đây là nhóm hóa chất tẩy dầu mỡ công nghiệp chủ lực của xưởng cơ khí. Nó cũng ăn mòn nhôm và hợp kim nhôm như nhôm 6061, làm xỉn kẽm, và làm ố sơn epoxy nếu để lâu trên bề mặt. Với nhôm, dùng kiềm nhẹ hoặc trung tính.

Vệ sinh máy móc dính dầu nên dùng hóa chất gì?

Dùng kiềm nhẹ cho dầu mới, kiềm mạnh cho dầu cháy bám lâu, và chỉ trên phần thép. Che tủ điện, đầu nối và phần nhôm trước khi xịt. Xả lại bằng nước sạch rồi lau khô để không gỉ. Máy phun rửa áp lực giúp nhanh, nhưng không xịt thẳng vào ổ bi và phớt. Chổi, giẻ và vòi cho việc này nằm ở trang dụng cụ vệ sinh máy móc.

Pha đặc hơn hướng dẫn không làm sạch nhanh hơn

Hiệu lực tẩy không tăng theo nồng độ; pha đậm chỉ tăng rủi ro hỏng bề mặt. Nồng độ từng mã: [CẦN XÁC MINH: nồng độ pha và thời gian tiếp xúc khuyến nghị cho từng mã đang bán, theo TDS và MSDS của nhà sản xuất].

Chất tẩy axit dùng khi nào và không dùng khi nào?

Dùng để đánh cặn vôi trong hệ thống nước, gỉ nhẹ và vệt xi măng bám sàn sau thi công. Không dùng trên bê tông mài, đá tự nhiên và bề mặt mạ. Axit nhẹ gốc hữu cơ đủ cho cặn mỏng; dung dịch tẩy rỉ sét gốc HCl hay axit photphoric H3PO4 dành cho cặn dày và gỉ.

Cảnh báo bắt buộc: axit chứa clorua tấn công lớp thụ động của thép không gỉ SUS304 và gây rỗ điểm không lau đi được. Bồn và đường ống inox nhà máy thực phẩm chịu thiệt nhiều nhất khi tổ vệ sinh lấy nhầm can tẩy gỉ.

Chất trung tính và chất tẩy có enzym khác nhau ra sao?

Chất trung tính dùng vệ sinh hằng ngày, an toàn cho hầu hết bề mặt, nhưng yếu với dầu bám lâu. Chất enzym phân huỷ protein và tinh bột, hợp làm hóa chất vệ sinh nhà máy thực phẩm, nhưng cần thời gian ngâm và nhiệt độ trong dải hoạt động của enzym.

Hóa chất tẩy sàn nhà xưởng thường là trung tính hoặc kiềm nhẹ, dùng lượng lớn nhất, nên định mức tính theo mét vuông.

Enzym mất hoạt tính khi pha chung với chất khử trùng gốc clo. Nhà máy chạy HACCP hoặc ISO 22000 còn phải kiểm hóa chất có được dùng trên bề mặt tiếp xúc thực phẩm.

Xưởng nhuộm dùng nhóm hóa chất khác hẳn xưởng cơ khí, và danh mục tiêu hao riêng của ngành này nằm ở bài vật tư tiêu hao nhà máy dệt may.

Dung môi công nghiệp nên dùng ở đâu?

Dung môi dùng để đánh keo, nhựa đường, mực in và dầu bảo quản trên chi tiết mới. Trong các nhóm hóa chất tẩy rửa công nghiệp, đây là nhóm làm sạch nhanh nhất, nhưng đắt nhất trên mỗi mét vuông và khó xử lý nước thải nhất. Nên dùng điểm, không dùng diện rộng.

Rủi ro đi kèm là cháy và hơi dung môi: cần bảo hộ hô hấp đúng phin lọc và khu thông gió.

Dung môi đánh keo cũ chỉ giải quyết được nửa việc, còn chọn đúng loại keo cho lần lắp lại thì nằm ở bài bảng tra keo Loctite theo ứng dụng.

Cần giữ những giấy tờ nào cho hóa chất tẩy rửa công nghiệp trong nhà máy?

Ba loại: bảng dữ liệu an toàn hóa chất MSDS bản mới nhất cho từng mã, đặt nơi người dùng lấy được; nhãn phụ tiếng Việt theo GHS trên mọi can; và hồ sơ khai báo hóa chất theo quy định hiện hành: [CẦN XÁC MINH: yêu cầu khai báo hóa chất và nhãn GHS đang áp dụng tại Việt Nam ở thời điểm đăng bài].

Sẽ có người nói găng cao su nào cũng chống được hóa chất, và bài bảo hộ lao động cho nhà máy chỉ ra vì sao mã trên găng mới quyết định điều đó.

Gom hóa chất về một nhà cung cấp: cái bẫy cần biết

Gom hóa chất vệ sinh về một nhà cung cấp nghe hợp lý nhưng có một cái bẫy. Mỗi nhà máy đã quen một mùi, một độ tạo bọt và một cách pha. Đổi mã làm tổ vệ sinh mất vài tuần để chỉnh thói quen, và trong giai đoạn đó khiếu nại tăng. Chúng tôi khuyên đổi từng nhóm một, bắt đầu từ nhóm sàn, giữ mã cũ song song đủ một tháng. Nhà máy đang trong kỳ audit 5S hay audit khách hàng thì hoãn việc đổi lại sau kỳ audit.

Hóa chất mua theo lô lớn cho rẻ rồi hết hạn trong kho là khoản lỗ ít ai ghi nhận, và cách tính mức tồn hợp lý nằm ở bài tối ưu tồn kho vật tư MRO.

BAMBUMRO là nhà phân phối vật tư MRO tại khu vực Đông Nam Bộ – Việt Nam, đại lý chính thức của Osborn và Loctite, phục vụ các nhà máy FDI trong ngành dệt may, cơ khí chính xác và điện tử.

 

Câu hỏi thường gặp

Có nên pha hóa chất tẩy rửa công nghiệp đậm hơn hướng dẫn để sạch nhanh hơn không?

Không. Hiệu lực tẩy không tăng tuyến tính theo nồng độ, trong khi rủi ro hỏng bề mặt tăng nhanh. Pha đậm còn để lại màng dư gây trơn sàn. Đúng nồng độ mà không sạch thì vấn đề nằm ở sai nhóm hóa chất hoặc thiếu thời gian tiếp xúc.

Vì sao không được dùng chất tẩy kiềm mạnh trên bề mặt nhôm?

Nhôm phản ứng với dung dịch kiềm mạnh và bị ăn mòn, để lại bề mặt xám đen và rỗ, đôi khi chỉ sau vài phút. Thang máng cáp và vỏ máy bằng nhôm hay hỏng vì việc này. Với nhôm, dùng nhóm kiềm nhẹ hoặc trung tính.

Chất tẩy có enzym có dùng chung với nước Javen được không?

Không nên. Chất khử trùng gốc clo phá cấu trúc enzym và làm mất hoạt tính. Quy trình cần cả hai bước thì rửa bằng chất enzym, xả sạch, rồi mới khử trùng. Pha chung một xô là mất tiền cho cả hai loại.

Nhà máy cần giữ MSDS trong bao lâu và để ở đâu?

Giữ bản mới nhất cho mọi mã đang có trong kho, đặt nơi người sử dụng tiếp cận được, không cất trong tủ hồ sơ hành chính. Trong kỳ audit, chênh lệch giữa số mã trong kho và số MSDS đang treo là lỗi hay gặp.